جورج سوروس کیست؟ ماجرای زندگی مردی که بانک انگلستان را شکست داد!

جورج سوروس، سرمایه‌گذار، فیلسوف و فعال اجتماعی مجارستانی، یکی از تأثیرگذارترین و در عین حال بحث برانگیزترین چهره‌های جهان معاصر است. او در ۱۹۳۰ در بوداپست متولد شد، دوران نوجوانی‌اش را در میان وحشت اشغال نازی‌ها گذراند، پس از جنگ به بریتانیا رفت و در مدرسه اقتصاد لندن زیر نظر کارل پوپر، فیلسوف مشهور اتریشی-انگلیسی تحصیل کرد. تجربه زیستن در میان فروپاشی نظام‌های سیاسی و آموزه‌های پوپر درباره جامعه باز، دو ستون فکری زندگی او را که باور به نقش اندیشه در تغییر واقعیت و اهمیت نقد در برابر قدرت هستند، شکل داد. این دو اصل بعدها در تمام مسیر زندگی و فعالیت‌های او، چه در بازارهای مالی و چه در عرصه اجتماعی نقش پررنگی داشتند.

اما آنچه نام سوروس را از مرزهای دنیای سرمایه‌گذاری فراتر برد، ماجرایی بود که در تاریخ اقتصاد بریتانیا با عنوان چهارشنبه سیاه (Black Wednesday) ثبت شد. در ۱۶ سپتامبر ۱۹۹۲، او با یک پوزیشن معاملاتی فروش روی پوند استرلینگ، بانک مرکزی انگلستان را در دفاع از ارزش پول ملی شکست داد و ظرف مدت یک روز، بیش از یک میلیارد دلار سود به‌دست آورد. از آن زمان، لقب «مردی که بانک انگلستان را شکست داد» برای همیشه همراه نام او باقی ماند.

در ادامه این مقاله نگاه دقیق‌تری به زندگی جرج سوروس می‌اندازیم، بررسی می‌کنیم که چطور شخصیت او در طول این مسیر شکل گرفت و ماجرای شکست بانک انگلستان را با جزئیات بیشتری مرور می‌کنیم. با سرمایه گذار برتر همراه باشید.

زندگی و مسیر شکل‌گیری شخصیت جورج سوروس

جورج سوروس (George Soros) با نام اصلی گیورگی شوارتز (György Schwartz) در سال ۱۹۳۰ در شهر بوداپست (پایتخت مجارستان)، در خانواده‌ای یهودی به دنیا آمد. پدرش تیوادار شوارتز، وکیل و فردی تحصیل‌کرده بود که بعدها نام خانوادگی‌شان را به سوروس تغییر داد. واژه سوروس در زبان اسپرانتو ریشه دارد و به معنای پیشرفت یا «فرد آینده» است. این تغییر نام صرفاً یک انتخاب نمادین نبود، بلکه پدر سوروس برای حفظ جان خانواده در برابر موج فزاینده یهودستیزی در اروپا این تصمیم را گرفت.

دوران کودکی سوروس در سایه‌ی جنگ جهانی دوم و اشغال مجارستان توسط نازی‌ها سپری شد. او نوجوانی‌اش را در شرایطی گذراند که هر روز می‌توانست مرگ را از نزدیک ببیند. خانواده‌اش با استفاده از مدارک جعلی و به کمک دیگر یهودیان توانستند از اردوگاه‌های مرگ بگریزند. بعدها خود سوروس بارها گفت که این تجربه تلخ، درک او از ناپایداری واقعیت‌های اجتماعی و شکنندگی نظام‌های سیاسی را شکل داد. به گفته خودش، آن دوران به او آموخت که برای بقا باید توان دیدن جهان از زاویه‌ای متفاوت را داشت، دیدگاهی که بعدها در فلسفه اقتصادی و سرمایه‌گذاری‌های او نقش اساسی ایفا کرد.

پس از پایان جنگ، مجارستان زیر سلطه رژیم کمونیستی قرار گرفت. سوروس که از نوجوانی به زبان اسپرانتو علاقه‌مند بود، رویای زندگی در کشوری آزاد را در سر داشت. او در سال ۱۹۴۷ با حمایت پدرش مجارستان را ترک کرد و به انگلستان رفت، تصمیمی که مسیر زندگی‌اش را برای همیشه تغییر داد.

تحصیل در لندن و ورود به دنیای مالی

سوروس در لندن وارد دانشگاه LSE یا همان مدرسه اقتصاد لندن (London School of Economics) شد که بعدها خودش ورود به این دانشگاه را مهم‌ترین تجربه فکری عمرش دانست. جورج سورس در LSE شاگرد فیلسوف بزرگ کارل پوپر (Karl Popper) بود، اندیشمندی که نظریه مشهور جامعه‌ی باز (Open Society) را مطرح کرده بود. جامعه باز پوپر، جامعه‌ای بود که در آن نهادها و حکومت‌ها باید همواره در معرض نقد و اصلاح باشند. این اندیشه پوپر تأثیر عمیقی بر سوروس گذاشت و بعدها الهام‌بخش نام و مأموریت بنیادهای خیریه‌اش شد.

پس از فارغ‌التحصیلی در سال ۱۹۵۲، مدتی مشاغل مختلفی از جمله دستفروشی تا کار در مغازه‌ها را تجربه کرد و سرانجام توانست در دنیای مالی لندن جای خود را پیدا کند. سوروس پس از مدتی کار در لندن، در سال ۱۹۵۶ به نیویورک مهاجرت کرد و در وال‌استریت مشغول به کار شد. او در مؤسسات مالی مختلف از جمله Singer & Friedlander و F.M. Mayer کار کرد و به‌تدریج مهارت خود را در تحلیل بازارهای بین‌المللی نشان داد.

تأسیس صندوق‌های سرمایه‌گذاری

سوروس در سال ۱۹۶۹، نخستین صندوق سرمایه‌گذاری خود را با نام Double Eagle Fund تأسیس کرد که پایه‌گذار موفقیت‌های مالی بعدی‌اش شد. چند سال بعد، در ۱۹۷۳، صندوق دیگری با نام Soros Fund Management را راه‌اندازی کرد که به‌سرعت به یکی از قدرتمندترین صندوق‌های پوشش ریسک (Hedge Funds) در جهان تبدیل شد. تمرکز این صندوق بر استفاده از تحلیل‌های کلان اقتصادی و پیش‌بینی تغییرات نرخ ارز، نرخ بهره و بازارهای سهام بود.

سوروس در همین دوران شروع به بسط دادن نظریه‌ای کرد که خودش آن را بازتاب‌پذیری (Reflexivity) نامید و معتقد بود که در بازارها، ادراک سرمایه‌گذاران از واقعیت می‌تواند خودِ واقعیت را تغییر دهد. به بیان ساده‌تر، اگر مردم به افزایش قیمتی باور داشته باشند، آن باور به خودی خود موجب افزایش قیمت می‌شود. این نگاه پویا و فلسفی به بازار، یکی از عواملی بود که بعدها به سوروس امکان داد تا حرکت‌های کلان اقتصادی را پیش‌بینی کند و از آن‌ها سود قابل توجهی ببرد.

فعالیت‌های خیریه و تأسیس بنیادها

جورج سوروس در کنار موفقیت مالی، از همان دهه ۱۹۷۰ بخش قابل‌توجهی از ثروت خود را به فعالیت‌های اجتماعی اختصاص داد. نخستین گام‌های او در این زمینه در دوران جنگ سرد برداشته شد، زمانی که بسیاری از کشورهای اروپای شرقی هنوز زیر سلطه رژیم‌های کمونیستی بودند. سوروس با تأسیس بنیادهایی در مجارستان، چکسلواکی و لهستان، به دانشگاه‌ها، گروه‌های مدنی و نشریات مستقل کمک مالی کرد تا بتوانند ساختارهای فکری آزاد و انتقادی را حفظ کنند.

در سال ۱۹۸۴، او شبکه‌ای از این فعالیت‌ها را تحت نام بنیادهای جامعه باز (Open Society Foundations) یا به اختصار OSF سازمان‌دهی کرد. این بنیاد امروزه در بیش از ۱۰۰ کشور فعالیت دارد و تمرکز آن بر حقوق بشر، آموزش، شفافیت حکومت‌ها و دموکراسی است. سوروس از همان ابتدا تأکید داشت که هدفش تحمیل ارزش‌های غربی نیست، بلکه می‌خواهد فضایی برای نقد و گفت‌وگو در جوامع بسته ایجاد کند.

تا به امروز، میزان کمک‌های مالی سوروس از مرز ۳۲ میلیارد دلار گذشته است که این رقم، او را در ردیف بزرگ‌ترین نیکوکاران تاریخ معاصر قرار می‌دهد. با این حال، فعالیت‌های سوروس همیشه با واکنش‌های سیاسی همراه بوده است. بعضی دولت‌ها از جمله در اروپای شرقی، بنیادهای او را به دخالت سیاسی متهم کرده‌اند، اما در مقابل، بسیاری از فعالان مدنی او را مدافع آزادی و دموکراسی می‌دانند.

ماجرای شکست بانک انگلستان و چهارشنبه سیاه

در ۱۶ سپتامبر ۱۹۹۲، روزی که از آن به‌عنوان چهارشنبه سیاه (Black Wednesday) یاد می‌شود، دولت بریتانیا ناگزیر شد واحد پول خود یعنی پوند استرلینگ را از مکانیزم نرخ تبدیل اروپایی (ERM) خارج کند. این رویداد نتیجه فشار شدید بازار ارز و شکست تلاش‌های بانک مرکزی برای دفاع از نرخ برابری تعیین‌شده بود، اتفاقی که پیامدهای سیاسی و اقتصادی محسوس و فوری بر کشور گذاشت.

ساز و کار ERM و تاثیر آن بر پوند

مکانیزم ERM یا نرخ تبدیل (Exchange Rate Mechanism) در واقع ساز و کاری بود که در چارچوب آن، کشورهای اروپایی تلاش می‌کردند تا نوسانات ارز خود را در محدوده‌های مشخصی نگه دارند و از ثبات نرخ ارز برای مهار تورم استفاده کنند. بریتانیا در اوایل دهه ۱۹۹۰ عضو این ساز و کار شد، اما سطح تعیین‌شده برای پوند از نظر بسیاری از تحلیلگران با واقعیت‌های اقتصادی کشور متناسب نبود.

در سال ۱۹۹۲، بریتانیا با مجموعه‌ای از مشکلات کلان اقتصادی روبه‌رو بود. تورم بالا نسبت به آلمان، رشد اقتصادی ضعیف، و فشار بر بخش تولید که باعث شده بود بسیاری از تحلیلگران و معامله‌گران ارز، پوند را بیش از اندازه گران‌قیمت ارزیابی کنند.

وقتی نرخ مبادله در ERM بیش از حد ثابت یا محدود تعیین شود، اگر اختلاف تورم و نرخ بهره بین کشورها وجود داشته باشد، سرمایه‌گذاران می‌توانند با فروش ارز گران‌قیمت و خرید ارزهای ارزان‌تر سود ببرند.

بانک مرکزی موظف بود برای حفظ نرخ تعیین‌شده، از ذخایر ارزی خود استفاده کند یا نرخ بهره را بالا ببرد، اما افزایش چشمگیر نرخ بهره می‌تواند به رشد اقتصادی آسیب بزند و از نظر سیاسی نامطلوب باشد. به همین علت بود که دولت در تنگنای دشواری بین دفاع از نرخ و حفظ سیاست پولی داخلی قرار گرفت.

نقش جورج سوروس در چهارشنبه سیاه

جورج سوروس و تیمش در صندوق کوانتوم، از ماه‌ها پیش از سپتامبر ۱۹۹۲ موضعی دفاعی نسبت به ارزش واقعی پوند اتخاذ کرده بودند. تحلیل آن‌ها ساده اما محکم بود: نرخ ارزی که بریتانیا در ERM پذیرفته بود، با واقعیت‌های اقتصادی کشور همخوانی نداشت، در نتیجه بانک مرکزی نمی‌توانست برای مدت طولانی با ابزارهای موجود (ذخایر ارزی و نرخ بهره) از پوند دفاع کند. بر همین اساس، سقوط پوند می‌توانست برای کسانی که روی آن پوزیشن‌های بزرگ فروش گرفته بودند، سود قابل توجهی به همراه داشته باشد.

به همین علت بود که صندوق سوروس نیز روی پوند پوزیشن شورت یا فروش گرفت. اندازه پوزیشن‌های فروش صندوق سوروس بسیار بزرگ بود. خود سوروس بعداً گفت که تا روز حادثه مجموع پوزیشن‌های آنها نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار بود و حتی تصمیم داشتند که آن را افزایش دهند. این حجم از فروش، بازار را تحت فشار قرار داد.

۱۶ سپتامبر ۱۹۹۲: روز حادثه و واکنش بازار و بانک مرکزی

در روز ۱۶ سپتامبر ۱۹۹۲ که بعداً به چهارشنبه سیاه مشهور شد، فشار فروش روی پوند چنان افزایش یافت که بانک انگلستان و دولت تحت هدایت نخست‌وزیر و خزانه‌داری، برای دفاع از نرخ تعیین‌شده وارد عمل شدند. تدابیر آنها شامل خرید پوند با ذخایر ارزی و بالا بردن ناگهانی نرخ بهره بود. با این حال، سرعت و حجم عرضه پوند توسط معامله‌گران بسیار بیشتر از توان مداخله بانک مرکزی بود.

در نهایت، پس از تلاش‌ها و هزینه‌های قابل توجه، دولت مجبور شد از تلاش برای نگه داشتن پوند در محدوده ERM صرف نظر کند و به‌طور رسمی پوند را آزاد کند، اقدامی که به خروج بریتانیا از ERM انجامید. این شکست سیاسی و مالی در همان روز و در افکار عمومی، چهارشنبه سیاه یا Black Wednesday نام گرفت.

پیامدهای مالی و سیاسی چهارشنبه سیاه

• سود مستقیم برای سوروس: گزارش‌ها و برآوردها حاکی از آن است که صندوق سوروس در این معامله بیش از ۱ میلیارد دلار سود برد، رقمی که شهرت او را به‌عنوان «کسی که بانک انگلستان را شکست» تثبیت کرد.
• هزینه برای خزانه بریتانیا: برآوردهای رسمی بعدی نشان داد که خسارت مستقیم برای خزانه تا چند میلیارد پوند بوده است (برآوردهای اولیه و بعدی بین حدود ۳.۱ میلیارد پوند تا رقم‌های بسیار بالاتر گزارش شده‌اند که بسته به روش حسابداری، رقم آن متغیر است).
• پیامدهای کلان اقتصادی و سیاست پولی: خروج از ERM در کوتاه‌مدت ضربه بدی به اعتبار دولت زد و پیامدهای سیاسی مختلفی به دنبال داشت، اما در میان‌مدت بسیاری از اقتصاددانان استدلال کردند که شناور شدن پوند و سیاست پولی آزادتر (مثلاً هدف‌گذاری تورم) به ترمیم اقتصادی و رشد پس از بحران کمک کرد. بعضی مورخان اقتصادی حتی وقوع چهارشنبه سیاه را نقطه آغاز بازسازی اقتصادی بریتانیا می‌دانند.

جمع‌بندی

جورج سوروس را نمی‌توان در یک عنوان یا لقب خاص خلاصه کرد. او نه صرفاً یک سرمایه‌گذار است و نه فقط یک خیّر یا فیلسوف، بلکه ترکیبی از تمامی این‌هاست و همین باعث شده است که سوروس به یک شخصیت افسانه‌ای در میان تریدرها و فعالان بازارهای مالی تبدیل شود. مسیر زندگی او از کودکی در مجارستان جنگ‌زده و فرار از نازی‌ها، تا تحصیل در مدرسه اقتصاد لندن و آموختن فلسفه جامعه باز از کارل پوپر، و از آن‌جا تا تبدیل شدن به مردی که با یک تصمیم، یکی از قدرتمندترین بانک‌های مرکزی جهان را وادار به عقب‌نشینی کرد، همگی نشان‌دهنده اندیشه، بینش قوی و جسارت جورج سروس در تصمیم‌گیری‌ها هستند.

ماجرای چهارشنبه سیاه در سال ۱۹۹۲ و شکست بانک انگلستان، نقطه عطف مسیر زندگی او بود و همان‌قدر که به او شهرت و ثروت بی‌سابقه بخشید، باعث شد که نامش در تاریخ اقتصاد و سیاست جهانی ماندگار شود.

در پشت تمامی این اتفاقات، انسانی قرار دارد که معتقد است ساختارهای اقتصادی و سیاسی باید شفاف و باز باشند. به همین علت سوروس بخش زیادی از ثروت خود را برای حمایت از آموزش، آزادی اندیشه و نهادهای مدنی به کار گرفت.

سؤالات متداول

تا کنون 3 نفر امتیاز داده‌اند.
میانگین امتیاز: 3,67 از 5
امتیاز شما:

Loading...